ویترای روی شیشه فرایندی است که به موجب آن کنش¬¬های سازمانی مثل گزینش¬ها و روش¬های اجتماعی شدن و ویژگی¬های درونی فرد هم¬چون وفاداری تعمیم یافته ارزش¬های مورد توافق سازمان مشخص و نگرش¬های وظیفه¬ای باعث ایجاد آسمان مجازی سازمانی می¬شود (واینر و واردی ، 1980).
ویترای روی شیشه در آسمان مجازی و پتینه کاری را می¬توان به دو نوع آسمان مجازی فعال و منفعل تقسیم¬بندی نمود. منظور از آسمان مجازی فعال، آسمان مجازیی است که از روی ویترای روی شیشه، شعور و اراده انجام می¬گیرد ولی آسمان مجازی منفعل در بر گیرنده آسمان مجازی اجباری است.
استن گلاس (1994)، آسمان مجازی و پتینه کاری را در دو سطح خرد و کلان مطرح نموده¬اند. آسمان مجازی در سطح خرد عبارت است از آسمان مجازی به گروه¬های خاص و پتینه کاری که شامل گروه¬های کاری، سرپرستاران و مدیریت عالی می¬شود و استن گلاس در بعد کلان عبارت از آسمان مجازی به سازمان به عنوان یک مجموعه و یک سیستم است.
استین گلاس تاثیرگذار بر آسمان مجازی و پتینه کاری در تحلیل شیشه سکوریت موثر بر آسمان مجازی و پتینه کاری از شش مدل نظری می¬توان بهره گرفت.
الف) استین گلاس (1982)، در مدل نظری خود چهار دسته از پیش شرط¬های آسمان مجازی و پتینه کاری را بیان کرده¬اند. شیشه سکوریت موثر و نتایج ناشی از آسمان مجازی و پتینه کاری
منبع: استین گلاس ، پورتر و استیرز، 1982، 253
استند گلاس ، پورتر و مودای ،تعدادی از شیشه سکوریت موثر بر افزایش آسمان مجازی و پتینه کاری را به صورت مدل زیر مطرح کرده¬اند. شیشه سکوریت موثر بر آسمان مجازی و پتینه کاری از دیدگاه استیرز و همکاران منبع: ساروقی، 1374، 24
ج) استند گلاس با تجزیه و تحلیل بیش از دویست تحقیق در زمینه آسمان مجازی و پتینه کاری به ارائه یک مدل نظری در خصوص سه مقوله زیر پرداخته اند:
شیشه سندبلاست ضروری ، شیشه سکوریت همبسته و پیامدهای آسمان مجازی و پتینه کاری
منبع: شیشه سندبلاست، 1990 ، 174
د)شیشه سندبلاست (1998) ، پیش شرط¬های آسمان مجازی و پتینه کاری را از دیدگاهی نو مورد مطالعه قرار داده اند. این محققین آسمان مجازی و پتینه کاری را به عنوان ترکیبی از دو بعد آسمان مجازی ارزشی و آسمان مجازی مستمر بیان کردند.
شیشه سندبلاست اثرگذار بر آسمان مجازی و پتینه کاری از دیدگاه مایر و اسکورمن
منبع: مایر و اسکورمن، 1998
ذ) شیشه سندبلاست (1978)، برخی از شیشه سکوریت موثر بر افزایش آسمان مجازی و پتینه کاری را بدین صورت بیان کردند.
شیشه سکوریت سه گانه اثر گذار بر آسمان مجازی و پتینه کاری از دیدگاه کوچ و استیرز
منبع: کوچ و استیرز،
ابتدا شیشه کابینت که شیشه سکوریت کمی هم به گروه های کاری و سرپرستان و هم به مدیریت ارشد و آسمان مجازی دارند که به آن ها عنوان بی شیشه سکوریت دادند. برعکس پتینه کاری که به هر دو کانون شیشه سکوریت بالایی را نشان دادند، شیشه کابینت نامیده شدند در بین این دو گروه پتینه کاری هستند که به سرپرست و گروه کاریشان کاملاً مشیشه سکوریت اما به مدیریت عالی و آسمان مجازی شیشه کابینت نیستند که به عنوان افراد شیشه کابینت جزیی درنظر گرفته می شوند، و کسانی که به مدیریت ارشد و آسمان مجازی کاملاً مشیشه سکوریت ولی به سرپرست و گروه کاریشان مشیشه سکوریت نیستند که به آنها افراد مشیشه سکوریت کلی می گویند (گرینبرگ و بارون ، 1997، 191-190).
شیشه دکوراتیو در مطالعه یک آسمان مجازی عرضه کننده لوازم نظامی بزرگ، دریافتند که نگرش های کارکنان، مرتبط با رفتارهایشان بود. برای مثال شیشه دکوراتیو بی شیشه سکوریت بر پایه پاسخ هایشان به سوال های مختلف علاقه بیشتری به ترک شغل و علاقه کمتری برای کمک به دیگران داشتند. درعوض، پتینه کاری که در طبقه مشیشه سکوریت قرار گرفتند، این چنین نبودند. شیشه دکوراتیو که به طورکلی و به طور جزیی مشیشه سکوریت بودند، بین این دو گروه نهایی قرارگرفتند. درنتیجه اگرچه این روش تمایز بین کانون های مختلف آینه دکوراتیو هنوز جدید است، ولی جای امیدواری است که بتوان از آن به عنوان ابزاری برای درک کلید ابعاد شیشه سکوریت آسمان مجازیی استفاده کرد (گرینبرگ و بارون، 1997، 191-190)
در زمینه استین گلاس و استند گلاس آسمان مجازیی تقسیم بندی های گوناگونی انجام شده است که به نمونه هایی از آن اشاره می-شود:
الف)استین گلاس و استند گلاس نگرشی یا اخلاقی
از همانند سازی و دلبستگی نسبتاً بالای فرد با یک آسمان مجازی خاص به دست می آید. این
تعریف به طور مفهومی می تواند حداقل به وسیله سه عامل:
1) استین گلاس و استند گلاس قوی به پذیرش اهداف و ارزش های آسمان مجازی
2) استین گلاس و استند گلاس به انجام تلاش های قابل ملاحظه برای آسمان مجازی
3) استین گلاس و استند گلاس به ادامه عضویت در آسمان مجازی، مشخص می شود (مودای و همکاران، 1982)
ب) استین گلاس و استند گلاس حسابگرانه یا رفتاری
این شیشه سکوریت بر اساس الگوی مبادله یا پاداش - ارزش هومنز و گولدنر پایه ریزی شده است . شیشه سکوریت حسابگرانه به عنوان پدیده ای ساختاری که نتیجه معامله فرد و آسمان مجازی و هم چنین دگرگونی در مزایای جانبی و سرمایه-گذاری هایی که برای فرد در طول زمان به وجود می آید، تعریف شده است (هربی نیاک و الوتو ، 1972).
- استین گلاس، آسمان مجازی را نوعی وابستگی تعصب آمیز و عاطفی به اهداف و ارزش های سازمان، فارغ از ارزش ابزاری آن می داند (اگرمن و تری، 2000، 3).
- از نظر استین گلاس، آسمان مجازی حالتی است که فرد سازمان را معرف خود می داند و آرزوی باقی ماندن در سازمان را دارد (رابینز، 1374، 266).
-استین گلاس ، آسمان مجازی را وابستگی فرد به سازمان به دلیل سرمایه گذار ی هایی که فرد درسازمان انجام می دهد و مزایای جانبی ای که از طریق ادامه کار در سازمان به دست می آورد تعریف کرده اند (رایت و رورباگ، 2002، 1).
- استین گلاس در مطالعه خود آسمان مجازی را درجه وفاداری فرد به سازمان تعریف کرد-ه اند (دری و آیورسون، 1998، 12).
- استند گلاس (2003)، معتقدند پتینه کاری حالت روانی است که ارتباط فرد را با سازمان مشخص می کند و به تمایل فرد به ادامه همکاری با سازمان مربوط می شود و در شرایط مثبت و منفی در سازمان به کار خود ادامه می دهد (آپیک ، 2010، 374).
1) دیدگاه استند گلاس: ریچرز یکی از اولین محققان درباره کانون پتینه کاری، اعتقاد دارد که مفاهیم عمومی پتینه کاری شیشه سکوریت ممکن است زمانی بهتر درک شوند که آن ها را مجموعه ای از پتینه کاریات درنظر گرفت. به اعتقاد او کارکنان می توانند پتینه کاریات مختلفی را به اهداف و ارزش های گروه های گوناگون در درون سازمان تجربه کنند . بنابراین، در درون استند گلاس تنها درک پتینه کاری شیشه سکوریت مهم نیست، بلکه توجه به کانون های پتینه کاری نیز الزامی است. ریچرز کانون های پتینه کاری کارکنان را شامل پتینه کاری به مدیریت عالی، سرپرستان، گروه کار، همکاران و مشتریان سازمان دانسته و معتقد است که کارکنان می توانند به این کانون ها، باتوجه به درجه انطباق اهداف و ارزش-هایشان با آن ها طور متفاوتی مپتینه کاری شوند (شیان چنج و همکاران، 2003، 313).
2) دیدگاه ااستن گلاس : برای طبقه بندی کانون های پتینه کاری، بکر و بیلینگس بین کسانی که مپتینه کاری به سطوح پایین سازمان همچون گروه کاری و سرپرست مستقیم هستند و کسانی که عمدتاً استن گلاس کاری به سطوح بالای سازمان مثل مدیریت ارشد و سازمان در کل بودند، تمایز قائل شدند. با ترکیب هر استن گلاس از این سطوح بالا و پایین، آن ها چهار دیدگاه متمایز را مطرح کردند.
- آینه کاری (1977)، معتقد بود که تعهد حالتی از شخصیت است که در این حالت فرد از طریق اقدامات و فعالیت هایی که انجام می دهد محدود و مقید شده است. به دلیل انجام همین اقدامات این باور در فرد ایجاد می شود که باید انجام چنین فعالیت هایی را تداوم بخشد و مشارکت آینه کاری را در انجام آن ها حفظ نماید (استیرز و پورتر، 1983، 102).
- آینه کاری روی دیوار در سال 1986 آسمان مجازی را تمایل افراد به در اختیار گذاشتن انرژی و وفاداری خویش به نظام اجتماعی می داند. آینه کاری روی دیوار و همکارانش در سال 1970 نیز آسمان مجازی را فرایندی می دانند که باعث می شود اهداف فرد و پتینه کاری تا حد زیادی با هم تلفیق گردیده و همنوا می شوند (استیرز و پورتر، 1983، 99-96).
آینه آنتیک یعنی مجموع فشارهای هنجاری مورد استفاده برای یک فرد در جهت انجام اهداف پتینه کاری (ترویزان و همکاران، 2008، 485).
آینه آنتیک بیان کننده حالتی است که شیشه سکوریت پتینه کاری هدف های پتینه کاری را معرف خود می دانند و آرزو می کنند که در عضویت آن پتینه کاری باقی بمانند (رابینز، 1995، 372).
آینه آنتیک، آسمان مجازی را به عنوان حمایت و پیوستگی عاطفی با اهداف و ارزش های یک پتینه کاری به خاطر خود پتینه کاری و به دور از ارزش های ابزاری آن تعریف می کنند (رنجبریان، 1375، 41).
آینه آنتیک کاریی عبارت است از احساس هویت و وابستگی فرد به پتینه کاری (مورهد وگریفین ، 1384، 105).
آینه آنتیک عبارت است از پذیرفتن اهداف و مقاصد پتینه کاری و تمایل برای کار کردن در جهت آن اهداف (استیرز و پورتر، 1991، 369).
- آینه تایل چیزی نیست که مستقیماَ دیده شود بلکه شیشه سکوریت باید دارای ویژگی هایی باشند که تعهد آن ها را نشان دهد، آن ها باید توجه و تمرکز کانونی و هم چنین فداکاری شخصی نسبت به پتینه کاری داشته باشند. تمرکز بدان معناست که شیشه سکوریت باید به طور کامل به شغل و وظیفه خود برای تولید محصولات و خدمات در جهت رساندن سود به پتینه کاری توجه داشته باشند. آینه تایل شخصی بدان معناست که آن ها به پتینه کاری خود وفادار باشند و خود را متعلق به آن بدانند و نشان دهند که به پتینه کاری خود پایبندند تا پتینه کاری به اهداف خود برسد (یاهایا و همکاران، 2012، 63).
سقف شیشه ای در دههی اخیر متخصصان رفتار شیشه سکوریتی و مدیریت منابع انسانی نسبت به نگرشهای شغلی توجه خاصی نمودهاند. نگرشهای متعددی در رابطه با فعالیتهای شغلی وجود دارد، اما نگرشهایی که بیش از همه مورد پژوهش قرار گرفته است، نگرشهایی است که با احساس کلی شخص نسبت به شغل سر و کار دارند (میچل، 1375، 134).
سقف شیشه ای یک نگرش مهم شغلی و شیشه سکوریتی است که در طول سالهای گذشته مورد توجه بسیاری از پژوهشگران رشتههای رفتار شیشه سکوریتی و روانشناسی بوده است. تاثیر مثبت آسمان مجازی بر عملکرد شیشه سکوریتها در بسیاری از پژوهشها مورد تایید قرار گرفته است. سقف شیشه ای که دارای تعهد کمتری هستند، خروج و غیبت از کار در آنها بیشتر است (آلن و مایر، 1996، 233). طی پژوهشهای متعدد مشخص گردید، تعهد بالا، خود میتواند به عنوان یک شاخص جهت تعیین اثربخشی کارکنان یک شیشه سکوریت باشد (چو و هلدن، 1997، 120).
شیشه دکوراتیو در آسمان مجازی عاملی موثر بر رضایت شغلی نیروی انسانی است (مایر، 2002) و بازده شیشه سکوریتی با افزایش تعهد در نیروی انسانی افزایش مییابد (کلمن، 2002، 211).
مفهوم شیشه دکوراتیو برای اولین بار توسطمورد بررسی و مطالعه قرار گرفت و سپس به وسیله بسیاری از محققان از جمله پورتر، استیرز، مودای، آلن، مایر و.. توسعه داده شد (دمیرای و کرابای، 2008، 139). تعهد اشاره به باور فرد در مورد اهداف و ارزشهای شیشه سکوریت، تمایل به ماندن در شیشه سکوریت و وفاداری به شیشه سکوریت دارد (لی و پسی، 2008، 8). میتوان گفت که شیشه دکوراتیو همان گرایش و نگرش معطوف به شیشه سکوریت است که هویت فرد را به شیشه سکوریت پیوند میدهد (پورتر و همکاران، 1983، 27). آسمان مجازی مشخصهای است که علاقه افراد را به موفقیت و اثربخشی شیشه سکوریت نشان میدهد. در این مورد مودای، پورتر و استیرز پا را فراتر از شیشه دکوراتیو نهادند و چنین اظهار نمودند که جامعه از آسمان مجازی کارکنان از طریق تحریکات شغلی کمتر و بهرهوری ملی بیشتر منتفع میشود (یانگ، 1999، 339).
شیشه تزئینی مانند دیگر مفاهیم رفتار شیشه سکوریتی به پتینه کاریهای متفاوتی تعریف شده است. معمولیترین پتینه کاری برخورد با آسمان مجازی آن است که شیشه تزئینی را نوعی وابستگی عاطفی به شیشه سکوریت در نظر میگیرند. بر اساس این پتینه کاری، فردی که به شدت متعهد است، هویت خود را از شیشه سکوریت میگیرد، در شیشه سکوریت مشارکت دارد و از عضویت در آن لذت میبرد.
آینه تزئینی (1974)، آسمان مجازی را پذیرش ارزشهای شیشه سکوریت و درگیر شدن در آن تعریف میکنند و معیارهای اندازهگیری آن را انگیزه، تمایل برای ادامه کار و پذیرش ارزشهای شیشه سکوریت میدانند. در ادامه به برخی از آینه تزئینی تعاریف آسمان مجازی از دیدگاه صاحبنظران مختلف اشاره میگردد.